Saga RIFF
Alþjóðleg kvikmyndahátíð í Reykjavík var stofnuð árið 2004 af hópi kvikmyndaáhugamanna og fagfólks á sviði kvikmynda. Markmið hátíðarinnar er að koma á fót árlegri hátíð sem bætir við og lífgar upp á núverandi kvikmyndahúsamenningu, en ekki síður að verða alþjóðlegur viðburður sem tekið er eftir. Með því að byggja upp framsækna hátíð í Reykjavík, mun fólk hvaðanæva að úr heiminum fá einstakt tækifæri til þess að taka þátt í einstökum menningarviðburði um leið og það sækir Ísland og náttúruundur þess heim.
Hátíðin var haldin í fyrsta sinn í Reykjavík í nóvember árið 2004 og kom af stað nokkurri umræðu um hlutverk og gildi kvikmyndahátíða, bæði í innlendu og alþjóðlegu samhengi. Hátíðardagskráin samanstóð af myndum eftir íslenska kvikmyndaleikstjóri og fagmenn sem búa erlendis.
Ári síðar, 2005, fór hátíðin fram frá 29. september til 9. október og var hún þá öllu stærri í sniðum. Dagskrárstjórinn Dimitri Eipides kom til starfa fyrir hátíðina og hefur starfað við hana síðan. Eipides hefur áralanga reynslu af dagskrárstjórn hjá kvikmyndahátíðunum í Toronto, Montreal og Þessalóníku í Grikklandi. Árið 2005 komst hátíðin í það form sem hún hefur haft síðan, t.d. hvað varðar flokka hátíðarinnar og fleira. Íranski leikstjórinn Abbas Kiarostami hlaut verðlaun fyrir ævistarf sitt og hátíðin sýndi úrval verka hans auk þess sem ljósmyndasýning var sett upp. Verðlaunin ‘Uppgötvun ársins’ voru veitt í fyrsta sinn og fóru þau til Cristi Puiu fyrir kvikmyndina Dauði Hr. Lazarescu. Íslendingar tóku hátíðinni opnum örmum sem sýndi sig á því að yfir 13.000 manns sóttu kvikmyndir hátíðarinnar þá ellefu daga sem hún stóð yfir.
Þegar þriðja hátíðin árið 2006 rann upp hafði rómur hátíðarinnar borist langt og fjöldi alþjóðlegra gesta fyrir vikið margfaldast. Blaðamenn frá virtum tímaritum á borð viðVariety, The Guardian og IndieWIRE gerðu hátíðinni góð skil og einn fjölmiðill kallaði hátíðina „best geymda leyndarmálið á hátíðarrúntinum.“ Dagskráin hafði einnig vaxið nokkuð og stóð saman af um hundrað kvikmyndum, auk fjölda námskeiða, umræðufunda – og meira að segja nokkrum tónleikum.
Grbavica eftir Jasmila Zbanic var valin ‘Uppgötvun ársins’ og fyrsta FIPRESCI dómnefnd Alþjóðlegrar kvikmyndahátíðar veitti kvikmyndinni Red Road eftir Andreu Arnold verðlaun. Aleksandr Sokurov var verðlaunaður fyrir ævistarf sitt og Atom Egoyan fékk sérstök verðlaun fyrir framúrskarandi listræna kvikmyndasýn. Aðsókn hafði einnig aukist og allt í allt sló hátíðin í gegn.
Árið 2007 var RIFF haldin í fjórða skipti
Margir kvikmyndagerðarmenn alls staðar að úr heiminum heimsóttu Reykjavík árið 2007 í tengslum við hátíðina. Meðal þeirra var Aki Kaurismäki sem hlaut heiðursverðlaun RIFF. Forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, afhenti þau. Ungverska myndin Iszka´s Journey eftir leikstjórann Csaba Bollók var valin Uppgötvun ársins. Iszka´s Journey fékk Gullna Lundann sem þá var veittur í fyrsta skipti. Hal Hartley, formaður dómnefndar, veitti verðlaunin. Peter Greenaway heimsótti Reykjavík, hélt fyrirlestur og hlaut heiðursverðlaun fyrir ævistarf sitt sem kvikmyndagerðarmaður.
FIPRESCI veitti verðlaun sín dönsku myndinni The Art Of Crying eftir Peter Schønau Fog, en hún hlaut einnig verðlaun íslensku kirkjunnar. „Myndin tekst á nærgætinn hátt við málefni sem er oft þagað yfir og sýnir þau með virðingu, skilning og samúð. The Art of Crying vekur fólk til vitundar um hversu viðkvæmt lífið er, hreyfir við áhorfendum og biður um samræður og viðbrögð,“ sagði dómnefndin meðal annars um myndina. Áhorfendaverðlaunin fóru til ævisögumyndarinnar Control um söngvara Joy Division, Ian Curtis, en henni var leikstýrt af Anton Corbijn. Amnesty International gaf verðlaun El Ejido, The Law of Profit, heimildarmyndar um innflytjendur á Suður-Spáni.
Yfir 20.000 manns sóttu hana (u.þ.b. 7% þjóðarinnar) og fylltu um 84% af sætunum sem í boði voru þá 11 daga sem hátíðin stóð yfir.
Árið 2008 var RIFF haldin í fimmta skiptið.
Hátt í 300 erlendir gestir sóttu hátíðina heim árið 2008 og vel yfir 20.000 manns sóttu bíósýningarnar. Kvikmyndin Tulpan hlaut aðalverðlaun hátíðarinnar, Uppgötvun ársins. Blindar ástir (Slepe lásky) eftir Juraj Lehotsky frá Slóvakíu hlaut einnig sérstaka viðurkenningu. FIPRESCI veitti verðlaun sín myndinni Heima (Home) eftir Ursula Meier og Kvikmyndaverðlaun kirkjunnar hneppti myndin Snjór (Snijeg) eftir Aida Begic frá Bosníu-Herzegóvínu. Allar þessar myndir eru úr flokknum Vitranir. Landsbyggðarkennarinn (Venkovský ucitel) eftir Bohdan Sláma frá Tékklandi hlaut Hinsegin verðlaunin, og myndin Hún er strákur sem ég þekkti (She's a Boy I Knew) eftir Gwen Haworth frá Kanada hlaut sérstaka viðurkenningu. Rafmögnuð Reykjavík eftir Arnar Jónasson hlaut Áhorfendaverðlaun RIFF árið 2008.
Sérviðburðir RIFF árið 2008 vöktu mikla lukku. Sound on Sight var einstakt verkefni þar sem lögð var sérstök rækt á samband tónlistar og kvikmynda. Mínus 25 hét verkefni sem beint var að fólki undir 25 ára aldri þar sem ýmis verkefni voru í boði, m.a. bjuggu ungmenni til tónlistarverk við myndbúta úr þöglu kvikmyndinni The Crowd frá árinu 1928 og stuttmyndakeppni grunnskóla var haldin. Hreyfimyndasmiðja var haldin fyrir leikskólabörn með mjög góðum árangri og kvikmyndasmiðja var einnig til staðar þar sem ungu hæfileikafólki frá Evrópu og Bandaríkjunum fengu tækifæri til að hittast í Reykjavík og upplifa það sem er að gerast í kvikmyndagerð hinum megin við hafið. Þetta er einungis brot af þeim sérviðburðum sem voru til staðar á hátíðinni árið 2008.
Árið 2009 var RIFF haldin í sjötta skiptið - stærri en nokkru sinni fyrr!
Í krafti metnaðarfullrar dagskrár, fjölbreyttra sérviðburða og sífellt vaxandi áhorfendafjölda hefur hátíðin vaxið ár frá ári og er nú orðin meira en fastur liður í dagatali menningarviðburða ár hvert í Reykjavík; hún er einfaldlega ein stærsta og fjölsóttasta menningarhátíðin hér á landi, viðburður sem dregur að sér athygli fjölmiðla hérlendis sem erlendis, tugþúsundir gesta og setur svip sinn með afgerandi hætti á bæjarlífið meðan á henni stendur.Eflaust hafa einhverjir búið sig undir rýrari kvikmyndahátíð, í öllum skilningi, í ljósi þess að efnahagskreppa geysar á Íslandi; fyrirtæki halda mörg hver að sér höndum þegar kemur að fjárstyrkjum um leið og almenningur hefur að jafnaði minna milli handanna en undanfarin ár. Það er Alþjóðlegri kvikmyndahátíð í Reykjavík sönn ánægja að tilkynna að hátíðin 2009 fór fram úr björtustu væntingum hvert sem litið er. Metaðsókn var á hátíðina, uppselt var á margar sýningar og sérviðburði, biðraðir voru algeng sjón og víða komust færri að en vildu. Þá seldust aðgangspassarnir á hátíðina upp á mettíma og eftirspurnin eftir miðum almennt mikil. Framangreint er allt til marks um það að fólk vill krydd í hvunndaginn, maður er manns gaman og engin kreppa fær slegið á aðdráttarafl metnaðarfullra menningarviðburða.
Til marks um þá stöðu sem Alþjóðleg kvikmyndahátíð í Reykjavík hefur náð að skapa sér á aðeins þeim sex árum sem hún hefur starfað, er koma Milos Forman, handhafa heiðursverðlauna RIFF 2009, á hátíðina. Milos Forman er einfaldlega í hópi allra stærstu nafna kvikmyndaheimsins, einn fjögurra núlifandi kvikmyndaleikstjóra sem tvívegis hafa hlotið Óskarsverðlaunin sem besti leikstjóri, goðsögn í lifanda lífi sem nýtur virðingar hvar sem hann kemur. Segja má að koma Formans á hátíðina sé hápunkturinn hingað til í sögu RIFF og það er aðstandendum mikils virði, bæði sem viðurkenning og hvatning, að hann skyldi þekkjast boðið um að koma á hátíðina og vera viðstaddur viðhafnarsýningar á myndum sínum ásamt því að svara spurningum áhorfenda að sýningum loknum.
Hróður RIFF hefur fyrir löngu borist út fyrir landsteinana og að vanda sótti hátíðina mikill fjöldi erlendra gesta og taldi hópurinn vel á þriðja hundrað. Þar af var stór hópur blaðamanna sem gerði í framhaldinu hátíðinni og höfuðborginni rífleg skil, og voru umsagnir á einn veg; metnaðurinn á kvikmyndahátíðinni og um leið stemmningin í höfuðborginni eru einstök og því skyldi enginn missa af. Blaðamaður Boston Phoenix segir dagskrána hafa verið „frábæra eins og fyrri ár“ og spyr í framhaldinu: „Hvers vegna að fara til Cannes eða Feneyja þegar Reykjavík bíður?“ Danska blaðakonan Sophie Enberg Sonne hjá dagblaðinu Politiken sagði stemmninguna einstaka í yfirlitsgrein sinni um hátíðina og andinn sem svifi yfir, þrunginn bjartsýni og metnaði, væri eitthvað sem fyndist hvergi nema á Íslandi við núverandi aðstæður í heiminum.
Hér heima vakti RIFF þá athygli sem vant er. Miðbærinn var kyrfilega merktur hátíðinni í aðdragandanum og meðan á henni stóð og fjölmiðlar gerðu sýningum, gestum og sérviðburðum góð skil á hverjum degi. Aðsóknin var sem fyrr segir betri en nokkru sinni, hátíðarpassar seldust upp og alls voru gestir hátíðarinnar um 22.000 manns sem er met. Vinsældir hátíðarinnar nú sem endranær eru til marks um að yfirlýst markmið RIFF hafi nokkru marki náðst, að bjóða upp á dagskrá þar sem allflestir finna eitthvað við sitt hæfi.
Alþjóðleg kvikmyndahátíð í Reykjavík þakkar kærlega viðtökurnar og hlakkar til að koma á ný til móts við væntingar kvikmyndaáhugafólks og áhugafólks um menningarviðburði almennt á næstu hátíð, sem fram fer dagana 23.september til 3. Október 2010.
